Ti pannakaaramid dagiti nagkauna a libro



Download 408.95 Kb.
Page1/4
Date conversion29.01.2017
Size408.95 Kb.
  1   2   3   4
1 KASANO A NAGUN-OD TAYO TI BIBLIA
{Outlined manipud How We Got The Bible ni Dr. Neil Lightfoot.

Mausar nga addaan pammalubos}
TI PANNAKAARAMID DAGITI NAGKAUNA A LIBRO
Leksyon 1
PAKAUNA
1. Tapno maawatantayo a naimbag no kasano a naadda ti Biblia kadatayo, adalen

tayo a naimbag no kasano a naaramid dagiti liblibro iti naunday a tiempo
2. Addada nasken a sal-saludsud nga adalen ken ammirisen dagiti agad

adal ti Biblia.
a. Caano ken Casano a dagiti 66 a liblibro iti Biblia ket timmaud?
b. Iti ania a wagas a dagiti liblibro iti Biblia ket maisupadi kadagiti dadduma

a liblibro?
c. Casano a ti Dios tinaginayonna dagitoy a liblibro tapno adalen ken

pagtulnogan ti Tao? (Mateo 24:35; Marcos 13:31; I Pedro 1:23-25)
3. Ti Biblia ket duduoganen a Libro, Ngem, saan nga isu ti cadaanan

Libro a dimmanon cadatayo.
a. Ti immuna a surat nagtaud iti rehiyon ti Egypt ken Mesopotamia
b. Nadamile a Pitak {Clay Tablets} nasarakanda idiay Mesopotamia

agarup nasapsapa ngem 300 B. C.
c. Idiay Egypt, ti panagsurat naaramid babaen iti HIEROGLYPHICS

wenno “picture writing.” Daytoy a klase ti surat ket masarakan

cadagiti Templo, Tanem ken monumento.
d. Saantayo nga ammo ti husto, no sadino ken caano a nangrugi ti

panagsurat iti entero a pakaestoria-an ti Tao.
4. Ti immuna nga ALPABETO agparang a nagtaud idiay Syria-Palestina agarup 1750 B.C. Dadduma nga ALPABETO naadaw manipud immuna nga ALPABETO.
a. Maysa kadagiti immuna nga ehemplo ti ALPABETO a nausar ket ti

Proto-Sinaitic Inscription agarup 1500 B. C.
b. Letletra dagitoy a naikur-it (naikitiket) kadagiti batbato
5. Napateg a maammoan nga iti naminsan dagiti saan a namati cunaenda a ni Moises saan a nagsurat kadagiti liblibro ti Genesis-Deuteronomio gapu ta cunaenda a ti panagsurat ket saan a popular iti tiempo ni Moises. Nupay casta, ammodan idi.
6. Ammotayo itan a 5 a sistema ti panagsurat iti rehiyon ti Syria-Palestina iti tiempo ni Moises.
II. NAGKAUNA NGA ALIKAMEN A PAGSURATAN
A. Sursurat cadagiti Bato
1. Dandani isuamin a rehiyon iti lubong iti nagkauna a tiempo, BATO ti immuna a nausar a pag-suratan.
2. Daytoy ket pudno idiay Egypt ken Babilonia
3. Cas pangarigan, ni Ari a Hamurabi, ari ti Babilonia, nagsurat iti agdagup 250 a linlinteg iti monumento nga agpaay kadagiti tattaona. Napasamac daytoy idi 1750 B. C.
4. Ti Moabite Stone agarup maika 9 a siglo B. C. ket naikur-it babaen iti

bilin ni Ari Mesha iti Moab sawenna ti pannagrebelde na iti Israel.

Basaen ti 2 nga AR-ARI 3:4-27. Daytoy a bato addaan nagan

YHWH, ti nasantoan a nagan ti DIOS
5. Ti nalatac a Hezekiah Tunnel Inscription maawagan Siloam Inscription.

Daytoy ket agarup 700 B.C.
a. Ti tunnel ket agarup 1800 a piye ti kaatiddugna a nangsalput iti

bantay, a mangyeg danum manipud ubbog ti Gihon. Agayus

nga agturong iti syudad ti Jerusalem
b. Dagiti kur-it iti bato tumulong cadatayo a mangammo nga iti tiempo ni Ari Hezekias ti “cubit” ket agarup 18 a pulgada. Basaen ti II Ar-ari 20:20 ken II Chronicas 32:30

c. Ti tunnel a nacasaracan iti kur-it ket agginga ita mangyeg pay laeng ti danum iti Lungog ti Siloam
6. Ti calatacan a naisurat iti BATO ket ti SANGAPULO A BILIN

{Exodo 31:18; 34:27, 28}

B. Surat iti Tinta wenno Plaster {Lime} {Deut.27:2, 3}
C. Surat iti NADAMILI A PITAK {Clay Tablets} {Ezek.4:1}
1. Ti nadamile a pitak ket isu ti nalatak a pagsuratan iti sakop ti Mesopotamia
2. Agarup 500,000 a nadamile a pitak ti naepreserba.

3. 16,000 clay tablets nasaracanda idiay EBLA iti Syria. Daytoy a tablets ket naisurat iti “cuneiform” (pasikig). Ti petsa agarup 2400 B. C.
4. Maysa a babai idiay Tell-el-amarma iti Central Egypt nasaracanna ti ginasut a tablets a nasuratan iti Cuneiform. Ti petsa agarup 1350 B. C.. Ket naglaon iti suratpanagcacadua ti Faraon iti Egypt ken agtuturay iti Syria, Mesopotamia, ken iti Palestina.
5. Dagiti Ar-ari iti dadduma a nasyon selebraranda dagiti gapuananda kadagiti tablets. Dadduma kadagitoy nga Ari nasasaoda iti Daan a Tulag. Kas koma kada, Sargon, Sennakireb ken Nabucodonosor.
a. Ni Sargon II naisurat ti pannacatiliwna idiay Samaria iti Israel iti Nadamili Pitak
b. Ni Sennakireb nagsurat iti Nadamili a Pitak ti panangkaotibona iti Jerusalem. Basaen ti II Ar-ari 18:13-19:37
c. Ni Nabucodonosor nasao dagiti pasdec nga inaramidna

(Daniel 4:28-30)
d. Ni Belsasar nangibati ti nadamili a pitak (clay tablets) kadagiti

nadumaduma a suheto. Basaen ti estoriana iti Daniel 5

D. Surat Cadagiti Kayo {Ezekiel 37:16, 17}
E. Surat Cadagiti Landok. Dagiti Archeologist nakatakkuat iti “metal amulet”

a nakaikur-itan ti Numeros 6:24-26
F. Surat cadagiti Banga {OSTRACA} buong a banga (Broken Pottery)
1. Ti “Lachish Letters” nasaracan dagiti Archeologist cadagiti nabuong a

banga. Daytoy ket idi ti Lachish ket inatakeda Nabucodonosor.

Basaen ti Jeremias 34:7
2. Dadduma nga “Ostraca” nasaracanda a naglaon cadagiti versiculo ti Baro A Tulag
3. Maadaw ti sarita nga “ostracized” manipud ostraca. Idi maika 5 siglo

B. C. dagiti taga Atenas ket napatalawda ngem ti naganda naicabil

iti “Ostraca.” Naisina wenno napatalawda (“Ostracized”)
G. Surat iti PAPYRUS {Job 8:11}
1. Ti mula a “papirus” ket us-usarenda idiay Ehipto a Langis, Taraon, Binta, Tali, Sandal, Lupot, maaramid a Basket ket dadduma pay. Kitaen ti Job 9:25 a balsa iti danum {Isaias 18:2}
2. Ni Apostol Juan kunana. “Idinto nga adu a banbanag nga isuratco coma cadacayo, diac cayat nga aramaten ti papel (chartou”) ken tinta” {II John 12}. Ti sao a “chartes” cayatna a sawen, rolyo ti papyrus. Maadaw-tayo ti English a pagsasao a“chart,” “card” manipud iti Greek word. Ti sao a “paper” English a pagsasao nagtaud iti

balikas a “papirus.”

3. Ti Greek word a “biblos” cayatna a sawen “papirus.” Maadaw tayo ti

sao a “Biblia” manipud iti daytoy a balicas. Kitaen ti sao a libro iti

Mateo1:1, Marcos 12:26, Lucas 3:4.
H. Surat iti Parchment wenno Lalat
1. Ti Parchment ket isu ti naproseso a lalat ti “animal
2. Kiniddaw ni Pablo a diay Librona “Biblia” ken Lalat maiyeg kenkuana II Timoteo 4:13. Ti lalat ket mangipakita a copia ti Ti Daan A Tulag.
3. Manipud maikapat a siglo A. D. agingga nga agkatengga ti tiempo, ti caaduan a pagsuratan ket lalat. Iti sabali a balicas ket vellum— “literal” a patarus ket lalat ti urbon a baca.

TI NANGRUGIAN WENNO PANNAKAIPASNGAY TI BIBLIA

Leksyon 2
I. Pakauna
1. Ti Biblia isu ti kadagupan ti 66 liblibro daytoy ti ipaawat ti balikas a Biblia nga

iti kayatna sawen “Liblibro.”
2. Ti Biblia immadu iti panaglabas ti tiempo babaen ti mayanugot ken

panangiturong nga influensya ti namarsua. Basaen ti II Timoteo 3:14-17.
3. Iti panaglabas ti tiempo, ti panagsurat naaramid iti papiros, cas naadal tayo iti

ngato, a ti papiros naikabil iti forma ti rolyo wenno scroll. Gagangay a ti

panagsurat ket maaramid iti maysa a panid laeng, ngem no maminsan iti

agsumbangir. Kitaen ti “scroll” a naisurat iti agsumbangir iti Apocalipsis

5:1
4. Dagiti rolyo cadawyan a 35 piye ti kaatiddugna ken agarup 9 wenno 10 pulgada

ti kangatona Note: Agpada a ti Mateo {28 a kapitulo} ken Lucas {24 a

kapitulo} naicabilda iti Scroll agarup 32- 35 a piye ti kaatiddugna
5. Ti caddackel ti “Scroll” isu ti mangipalawag no apay a ti LUCAS ken ARAMID

ket naikabilba iti NAGSINA nga “Scroll.”
6. Idi a ti “papyrus” ket in-inut a sinucatan ti Parchment. Ti “Scroll” nasucatan ti

Codex.”
a. Ti sao a “Codex” tudoenna ti surat idiay Roma a libro nga ADDAAN

BULONG, cas iti libro ita a tiempo.
b. Idin a ti “CODEX” mausaren, dagiti Kristianos nagaramidda iti

MAYSA a Libro para iti UPPAT nga EVANGELIO. Mateo,

Marcos, Lucas, ken Juan.
c. Makaaramidda iti MAYSA a LIBRO para iti surat ni APOSTOL PABLO
d. Simmaruno, Maysa a libro iti entero a Bibli
e. Dagiti Kristianos ti kaunaan a tattao a nangus-usar a kanayon ti Codex
f. Ti Codex ket sapasap a nausar idi maikadua a siglo A. D.
g. Daytoy mangipaneknek a rinugian dagiti Kristianos nga usaren idi 90 A.

D. wenno sakbay pay iti dayta a panawen.
II. TI IMMUNA A PORMA TI BIBLIA
A. Ni Moises ti immuna a nasao iti Biblia a mannurat. Nagsurat ngata

nasaksakbay ngem 1500 B.C?
1. Nagsurat maipapan Amalikinos {Exodus 17:14}
2. Insuratna ti tulag idiay Sinai {Exodus 24:4}
3. Insuratna ti 10 a bilin {Exodus 34:27, 28}
4. Nagsurat maipapan panagbanyaga ti nasyon ti Israel idiayLet-

ang {Numeros 33:2}
5. Insuratna ti Libro dagiti Linteg a maaywanan iti “Arko ti Tulag

{Deuteronomio 31:9, 24}
6. Ken, insuratna ti Kanta a masarakan iti Deuteronomio 32:1-43; 31:22,

30
B. Maibatay iti nainget a tradisyon dagiti Judio. Ni Moises ti napaltiingan nga otor ti Genesis-Deuteronomio.

.

C. Dadduma a nagsurat ti Biblia, ken ni Apo Jesus mismo nangted

pammaneknnek a ni Moises ti Otor (Josue 8:31) panagananna libro ti

linteg ni Moises
1. Ezra 6:18 kinunana a dadduma a bilin ket naisurat iti Libro ni Moises
2. Iti Marcos 12:26, ni Jesus sinaludsudna, ”Dicay aya nabasa idiay libro

ni Moises?”
3. Sinaludsud ni Jesus, “Dinacayo aya innikan ni Moises ti linteg?
D. Ni Josue insuratna dagiti dadduma a sasao ni Apo Dios {Josue 24:26}
E. Ni Samuel nagsurat a kas TAO TI DIOS {1 Samuel 10:25}
F. Ni Daniel nerespetona ti sao ti Apo ken Jeremias {Daniel 9:2}
G. Ni Ezra innalana ti libro ti linteg ni Moises ket binasana {Nehemias 8:1}
III. MANIPUD PUNGANAY DAGITI LIBRO TI BARO A TULAG KET MAIBILANG

NGA ADDAAN OTORIDAD
A. Ni Pablo kunana a ti suratna kadagiti Taga Tesalonica maibasa iti isuamin a

kakabsat (I Tesalonica 5:27)
B. Ni Pablo dinawat na a ti suratna kadagiti Taga Colosas ket, maibasa met

kadagiti Taga Laodecia {Colosas. 4:16}
C. Mainayon kadagiti surat natural a ti kabibiag ni Cristo ket maisurat met iti

Mateo, Juan sumaruno ti Aramid
D. Dagiti surat ni Pablo ket maibilang a Nasantoan a Surat {2 Pedro 3:15, 16}
IV TI PORMA TI BIBLIA TAYO ITA A TIEMPO

A. Ti sao a “Tulag” ket kasayaatan a patarus ti sao a “diatheke”imbes a

Testamento. Isu a Daan ken Baro a Tulag.
B. Ti kabaruanan a panagsasaganad ti Daan A Tulag
1. Lima a Libro ti Linteg–- Genesis-Deuteronomeo
2. Dose a Libro ti Estoria— Josue-Ester
3. Lima Libro ti Daniw— Job-Canta ni Solomon
4. Sangapulo ket pito a Libro ti Padpadto– Isaias-Malakias
C. Ti Hebreo a Daan a Tulag
1. Lima a Libro ti Linteg— Genesis-Deuteronomeo
2. Dagiti Profeta
a. Immuna a Profeta-- Josue, Oc-ocom, 1 ken 2 Samuel, 1 ken 2 Ar-

ari.
b. Naud-udi a Profeta---- Isaias, Jeremias, Ezekiel ken ti 12 a

minorya a Profet
3. Dagiti Sur-surat— Salmo, Proverbio, Job, Canta ni Solomon, Ruth, Un-

unnoy, Ecclesiastes, Ester, Daniel, Ezra, Nehemias ken ti 1 ken 2

Chronicas.
D. Imdengan: Ni Jesus inusarna ti nagkatlo a ginned ti Daan A Tulag {Lucas

24:44} amin masapul a matungpal manipud:
1. Iti Linteg ni Moises
2. Dagiti Mammadto
3. Dagiti Salmo {tudoenna dagiti sursurat}
E. Ti Baro A Tulag
1. Lima a libro ti Estoria--- Mateo-Aramid
2. Duapulo ket maysa a Libro ti Doctrina— Roma-Judas
a. Ti immuna a Sangapulo ket tallo naggapo ken Pablo
b. Ti Otor ti Hebreo ket saan a nanaganan
3. Maysa a libro ti Padto— Apocalipsis
F. Ti lima a libro ti estoria iti Baro A Tulag
1. Mateo, Marcos ken Lucas naawagan “Synoptic Gospels. Addaanda

agpapada a nagyan
2. Ni Juan impaganetgetna ti kina-Dios ni Cristo kas Anak ti Dios
3. Ti Aramid ket kasilpo ti libro ti Lucas {Lucas 1:1-4; Aramid 1:1-3}
G. Sangapulo ket tallo a Liblibro ni Apostol Pablo
1. Mabalin a mabingay-bingay dagiti liblibro sakbay ti immuna a

pannakaibaludna idiay Roma
2. Naisurat kalpasan ti panakaibaludna
a. 1 Timoteo
b Tito
c. 2 Timoteo
V. Ti Pagsasao Idi Naisurat Ti Biblia
A. Ti Biblia naisurat iti Hebreo, Aramaic, ken Greek
B. Amin dagitoy ket pagsasao ita a tiempo
1. Ti Hebreo pagsasao idiay Israel
2. Aramaic met ti pagsasao idiay Syria ken dadduma pay a luglugar
3. Ti Griego pagsasao idiay Greece, ngem adda pagdumaanna iti “koine”idi

tiempo ni Apo Jesus.
C. Ti Hebreo iti Daan A Tulag
1. Dan-dani amin iti Daan A Tulag ket naisurat iti Hebreo
2. Ti Hebreo ket naisurat iti pasubli manipud kanawan nga agpakattigid.
3. Ti daan a Hebreo awanan “vowel.”
4. Imdengan: Ti Hebreo alpabeto ket naited kas Paulo ti ginned ti King

James a patarus ti Salmo 119
D. Ti Aramaic ti Daan A Tulag
1 Jeremias 10:11; Ezra 4:8-6:18; 7:12-26; Daniel 2:4b-7:28 ket naisurat

iti Aramaic
2. Hebreo ken Aramaic nausar iti agpada nga Alpabeto, ngem ti balikas

agduma
3. Imdengan: Ti nalatak a Dead Sea Scroll kapadana ti Daan A Tulag iti

Aramaic kas makita iti ngato.
4. Manen: Idi adda dagiti Judio idiay Babilonia a nakaotibo, nangrugida

a nagsarita iti Aramaic. Dayta ti makaigapu no apay a dadduma a

paset ti Ezra ken Daniel ket naisurat iti Aramaic.
5. Ehemplo ti Aramaic iti Baro A Tulag
a. “talitha cumi” {ubing a babai tumakderka} {Marcos 5:41}
b. “ephphatha” {aglukat ka} {Marcos 7:34)
c. “Eloi, Eloi, lama sabactani” {Diosco, Diosco apay binaybay-annak} {Marcos 15:34}
d. “Abba” {Father} {Roma 8:15; Galatia 4:6} Ni Jesus inawaganna

ti Amana, “Abba” {Marcos 14:36}
e. “marana tha” (Apomi, Umayka) {1 Corinto 16:22}
E. Ti Griego a Pagsasao iti Baro A Tulag
1 Ti Baro a Tulag ket orihinal a naisurat iti “koine” common Greek, ga

gangay a pagsasao iti palengke.

2. Iti naminsan, naipagarup a ti Baro A Tulag naisurat iti “special” wenno

nasantoan a klase ti lenguwahe, ngem napaneknekan a saan a husto daytoy, ta nadiskubre ti “papiros” a nausar ti koine, iti inaldaw-aldaw a pagsasao.
3. Agpayso a ti gagangay a pagsasao a Griego idi immuna a siglo ket nangi

paay ganas kadagiti Kristianos
a. Kas koma iti balikas nga “ekklesia,” balikas a maipaay iti Iglesia,

nausar iti ordinario a biag a mangitudo iti grupo nga agnaed iti ciudad a cas iti Atenas a naayaban iti maysa a panggep
b. Ti balikas nga “assembly” iti riot iti Aramid 19:32, 39, 41 ket balikas a Griego nga ekklesia.”
c. Kinuna ni Jesus a bangonenna ti Iglesiana {Mateo 16:18}. Adda

grupo ni Jesus a ginatangna iti darana {Aramid 20:28}
VI. Respeto Kadagiti Nagkauna nga Escriba wenno Nagkopya iti Biblia!
A. Dagiti Griego ken Romano nagsuratda kadagiti liblibro, nagkopya ken nailako.

Dagitoy a libro nakopya babaen iti ima.
B. Naidikta ken kinopya dagiti Esriba
C. Ti Escriba agtugaw iti bangko a saklotna ti codex. Narigat daytoy a trabaho.
D. Ti “Stylus” mausar tapnno maiyugid iti pahina tapno agpapada ken deretso
E. Ti komento ti Escriba nakadanon met kadatayo a kunana, “Adu a ling-et ken

rigat, ti trabaho nakompleto”
F. Sabali pay nga Escriba kunana, “Ti ngudo ti libro, pagyamanan ti Apo”.


MANUSKRIPTO ITI BARO A TULAG

Leksyon 3
Pakauna:
1. Awan duadua, ti Baro A Tulag ket naisurat iti rolyo ti “papiros
2. Gapu iti naynay a pannakausarna ti rolyo agpaut laeng ti 10 tawen, makopya ken

maaramid manen.
3. Isu a no maminsan ti orihinal a pirma ket agpukaw
4. Dagiti immuna nga adalan ni Jesus, agaramidda ti adu a kopya dagitoy a sursurat.
5. Ti sao a “manuscript” kayatna a sawen surat babaen iti ima, tudoenna ti dokumento

iti orihinal a Lenguwahe ti Griego, Hebreo ken dadduma pay.
6. No casta, ti manuscripto ti Baro A Tulag ket kopya manipud Griego
II. TI UMUNA A KONSIDERASYON KET TI TAWEN TI MANUSCRIPTO
A. Adu a manuscripto ti innikan ti Scriba ti petsa iti dokumento idi malpas a makopya.
B. Dagiti Eskolar, nadumaduma ti wagasda a mangilasin ti tawen ti manuscripto

nga awan petsana.
1. Maysa a wagas ket timudenda a naimbag dagiti letra iti manuscripto no

dadakkel wenno babassit.
2. Kitaenda a nasayaat no ti balikas ket nagsilpo wenno nagsina
3. Ti Eskolar kitaena ti numero iti kolum iti pahina
4. Kitaenda no adda “punctuation” wenno ti dokumento ket nagudua iti

parapo.
5. Ken lasinenna no ti surat ket “simple” wenno kumplikado
III. NADUMADUMA A KLASE TI MANUSKRIPTO (“Manuscripts”)
A. Adda dua a klase ti “manuscript
1. UNCIALS: Dagitoy ti kadaanan a manuskripto. Naisuratda iti

dadakkel a letra
2. MINISCULES WENNO CURSIVES: Ti balikas a “miniscules”

kayatna a sawen babassit naisuratda iti babassit a letra, no

maminsan pasikig ti istelo. Mas nasapsapa dagitoy. Ti petsa

nangrugi idi maika-9 siglo A.D.. Addaan basbassit a pateg ngem ti

Uncials
B. No dadduma ti manuskripto ti Baro A Tulag agtitiponda iti uppat a kategorya.
1. Mabalin a ti 4 nga Ebanghelyo— Mateo-Juan ti agtipon
2. Wenno dagiti Aramid ken ti Pangkaaduan a surat
3. Dagiti surat ni Apostol Pablo agtitipon met
4. Ken ti libro ti Apocalipsis
5. Kaadduan iti manuskripto saan a naglaon iti entero a Baro A Tulag
IV TI BILANG KEN KASASAAD TI MANUSKRIPTO (Manusacripts)
A. Adda agarup 5,300 “manuscript ti Baro A Tulag a timmaud. Agarup 650

kadagitoy ket Uncials
B. Saan nga amin dagitoy ket maibaga a kompleto a Baro A Tulag
C. Dagiti libro iti Baro A Tulag ket naidektar. Ti Roma 16:21, 22 masarakan a. “Siak ni Tercio nga agsurat itoy a surat. Cablaawancayo iti Apo.” Basaen pay ti 1 Pedro 5:12 ken Galatia 6:11 mabasa a ni Pablo agsurat iti bukudna nga ima.
D. Ti Baro A Tulag idi un-unana naisurat a pasikig ngem kalpasanna nakopya iti

Uncial “script.” Dadakkel a letletra ken naiporma iti Codex.
E. Ti Uncial manuscript ket awanan baet kadagiti balikas ken bassit no adda man

“punctuationna.”
F. Kas nasao iti ngato, adda agarup 650 uncials a nailaktip iti agdagup 95 papiros.
G. No ti papiros ken “lectionaries” ket maksayan, adda pay agdagup 280 a mabat

bati nga Uncials a nakopya manipud maikatlo agginga maikasangapulo a siglo A. D.
V. NAPATEG NGA “UNCIAL MANUSCRIPTS
A. Agarup 50 papiro ket addaan petsa manipud maika-2 ken maika-4 a siglo.
B. Ti nakompleto a Vellum {lalat} a “manuscript” ket ti Vatican, Sinaitic ken

Alexandrian.Kompleto dagitoy, wenno dandani kompleto a kopya ti Baro A

Tulag ken ngan-ngani amin a Daan A Tulag.
C. Ti Vaticanmanuscript” {Codex “B”}
1. Addaan petsa manipud maika -4 siglo {300 A. D.} ket maysa a napateg a

“manuscripto” ti Baro A Tulag.
2. Masarakan idiay Vatican Library idiay Roma, naitalimeng sadiay mani-

pud 1481 A.D
3. Ti potograpico a kopya, napaadda agpaay iti amin nga eskolar, tapno

adalenda, agarup 1888-89. Sakbay dagita naesekreto ket nakedngan

ti mangkita.
4. Linaonna ti dandani amin a Daan ken Baro A Tulag iti Griego a pagsasao.
  1   2   3   4


The database is protected by copyright ©dentisty.org 2016
send message

    Main page