Grammatica de interlingua de Alexander Gode &



Download 1.2 Mb.
Page4/12
Date08.07.2018
Size1.2 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12



(a) - objecto post un preposition
(b) - objecto directe o indirecte; vide §72 infra.
(1) - ante un substantivo e non precedite per un articulo; vide §64 infra.
(2) - post un substantivo o precedite per un articulo; vide §64 infra.


§55 Le FUNCTIONES de iste pronomines es identic con illos de lor equivalentes anglese excepte pro deviationes minor mentionate infra.
 

-------------------


Pronomines personal
-------------------

§56 Le PRONOMINES PERSONAL in singular es io, tu, ille, illa, illo.


 

§57 Le secunde persona singular tu es le forma familiar de adressar se, usate con infantes, amicos, in poesia, invocationes de esseres supernatural, etc. Le forma "formal" parallel de adressar se es vos cuje function primari es representar le secunde persona plural. Il ha nulle objection a extender le forma "formal" a tote usos que illo ha in anglese.

Tu es mi amico.

Vos es mi amico.


Nota que vos es identificate como singular per 'amico'; si tu parla a plure amicos, le phrase deveni
Vos es mi amicos.

Nota: Un forma collateral de illa es ella; le duo non debe esser usate in le mesme texto.

§58 Le tertie persona singular ha formas que distingue - como in anglese - masculin, feminin, e neutre. Le distinction non es un question de genere grammatic, sed de sexo.
... le capro ... Ille es belle, o Illo es belle.
 
 

... le femina ... Illa es belle.


 

... le libro ... Illo es interessante.


 

§59 In le tertie persona singular neutre, il ha un forma inaccentuate il pro uso como un subjecto grammatic.

Il niva.
Il face frigido.
Il es ver que callos es penose.
 

In le ultime construction, un cambio in le ordine de parolas elimina le subjecto anticipitate il. Assi le formas possibile es


 

Que callos es penose es ver, o


Ver es que callos es penose, o
Es ver que callos es penose.

In iste formas, le subjecto real es 'que callos es penose', sed le uso de formas impersonal del verbo sin pronomine pote esser etiam extendite a constructiones del typo

Non importa!
Face frigido.
etc.

-----------------------------


Pronomine personal indefinite
-----------------------------

§60 Le PRONOMINE PERSONAL INDEFINITE es on. Illo pote solmente esser usate como subjecto del phrase. In omne altere casos uno prende su placia.

On crede lo que on spera.
 

Quando on se promena in iste parco, altere promenatores collide frequentemente con uno.


 
 

Le forma uno pote etiam servir como le subjecto e assi es un synonymo de on. Illo es le forma pronominal del articulo indefinite un. Vide §21.

§61 Le pronomines personal in le prime e secunde personas plural es nos e vos. In le tertie persona, illes, illas, illos es le formas plural regular del singulares ille, illa, illo. Le distinction de masculin, feminin, o neutre es optional in le plural. Como in anglese un sol forma illes pote esser usate pro omne antecedentes. Le forma masculin es usate pro referer a antecedentes mixte:
 

Illes - non solmente ille sed etiam illa - es illac.


 

§62 In contrasto a omne altere partes del discurso, le pronomines personal monstra un distinction de duo FORMAS DE CASO excepte in le prime e secunde personas plural; (i.e. io-me, tu-te, ille-le, illa-la, illo-lo; nos-nos, vos-vos, illes-les, illas-las, illos- los.) Le formas accusative in le prime e secunde personas singular es me e te. In le tertie personas le formas accusative, le, la, lo, les, las, los es le secunde syllaba del formas nominative correspondente.

§63 Quanto al FUNCTIONES del formas del caso del pronomines personal, un distinction es facite inter

(a) le subjecto,


(b) le objecto de un preposition, e
(c) le objecto de un verbo.

Le forma nominative es usate como subjecto e - in le tertie personas - como objecto de un preposition. Le forma accusative es usate como objecto de un verbo e - in le prime e secunde personas

- como objecto de un preposition. Pro summarisar omne iste formas in un supervista paradigmatic, il pote esser utile adaptar un phrase modello como

- Io tenta impressionar te con ille

a omne personas in singular e plural.
 
 
 
 
 
Alicunes del enunciationes resultante es satis artificial. Illos es date pro esser complete e sembla esser al minus theoreticamente possibile si interpretate como seque:

(1) Io tenta impressionar te con ille;


p.ex.: Io tenta impressionar te con lo que io te dice super mi granfratre.

(2) Tu tenta impressionar le con illa;


p.ex.: Tu tenta impressionar tu fratre con tu belle fidantiata.

(3) Ille tenta impressionar la con illo;


p.ex.: Ille tenta impressionar le puera per monstrar la su nove auto.

(4) Illa tenta impressionar lo con nos;


p.ex.: Illa nos ha invitate a su concerto proque illa vole impressionar su audientia con le numero de su amicos.

(5) Illo tenta impressionar nos con vos;


p.ex.: Le governamento tenta impressionar nos, le populo, con le facto que vos, le membros del assemblea constitutional, es ancora permittite convenir.

(6) Nos tenta impressionar vos con illes;


p.ex.: Nos tenta impressionar vos, qui es nostre amicos povre, con nostre patres ric.
 

(7) Vos tenta impressionar les con illas;


p.ex.: Vos tenta impressionar le pueros con lo que vos dice a illes super vostre amicas.
 

(8) Illes tenta impressionar las con illos;


p.ex.: Le pueros tenta impressionar le pueras con lor belle autos de illes.
 

(9) Illas tenta impressionar los con me;


p.ex.: Le pueras tenta impressionar lor conscientias con le facto que illas me ha adjutate.

(10) Illos tenta impressionar me con te;


p.ex.: Le poteres obscur tenta impressionar me con te, le omnipotente Mephistopheles.
 

-----------


Possessivos
-----------

§64 POSSESSIVOS es adjectivos e ha in commun con altere adjectivos le possibilitate de preceder o sequer le substantivo que illos qualifica e de esser usate como pronomines e substantivos. Vide §§33, 38-40 supra. Quando illos precede le substantivo le construction normalmente non include le articulo. In iste position - i.e., ante un substantivo e non precedite per un articulo - le formas de adjectivos possessive omitte lor -e final (excepte in nostre e vostre ubi illo seque un gruppo de consonantes); (i.e. io-mi/mie, tu-tu/tue, ille-su/sue, illa-su/sue, illo-su/sue; nos- nostre/nostre, vos-vostre/vostre, illes-lor/lore, illas-lor/lore, illos-lor/lore.)

Mi fratre e tu soror celebra lor nuptias.
 
 

Mi fratre e le fratre tue es bon amicos.


 

Mi fratre e le tue es bon amicos.


 

Patre nostre, qui es ...


 

mi matre, o le matre mie, o (rarmente) le mie matre

Ille labora nocte e die pro le suos.
 

§65 Pro le tertie persona masculin, feminin, e neutre, il ha solo le possessivos 'su' in le singular e 'lor' in le plural. Ubi un distinction es necessari, illo es exprimite per le modellos sequente:

Ille e illa velia tote le nocte al lecto de su moriente patre de illa.
Ille e illa velia tote le nocte al lecto del moriente patre de illa.

Mi patre e le suo de ille es amicos.


Mi patre e le de ille es amicos.

----------


Reflexivos
----------

§66 Le pronomine REFLEXIVE in omne le tertie personas es se. In le prime e secunde personas le forma accusative del pronomines personal functiona como reflexivos; (i.e. io-me, tu-te, ille-se, illa-se, illo-se; nos-nos, vos-vos, illes-se, illas-se, illos-se.)

Io me marita con te, e tu te marita con me.
 
 

Ille se marita con illa, e illa se marita con ille.

Illes se marita con illas, e illas se marita con illes.

§67 Constructiones reflexive es primarimente del typo in le qual le objecto del verbo es logicamente identic con le subjecto. Nota que isto produce constructiones reflexive ubi le anglese sovente omitte un pronomine de objecto, como in "I wash" con le senso de "I wash myself: Io me lava."

Illa se face indispensabile.
 

Io me vide como alteros me vide.


 

§68 Constructiones reflexive es etiam usate pro exprimer ideas passive quando il ha nulle agente involvite. "These books are sold at Bloomingdale's" pote esser reimplaciate per le traduction de "These books sell themselves at Bloomingdale's." Nota que isto coperi constructiones del typo, "These books sell well."


 

Iste libros se vende al magazin de Bloomingdale.

Iste libro se vende multo ben.

Tal cappellos se vide frequentemente.


 

§69 PRONOMINES PERSONAL ACCUSATIVE E PRONOMINES REFLEXIVE (excepte in constructiones prepositional) precede le formas temporal simple del verbo, sed seque participios, formas imperative, e infinitivos.

Io les surprendeva.

Pro surprender les, io debeva currer.


 

Dirigente se verso le sol, illa precava.


 

Io collabora con illes.

Monstra lo a ille.

§70 In tempores composite que consiste de un forma temporal auxiliar plus un infinitivo o participio passate, le pronomines personal o reflexive pote preceder le verbo auxiliar o sequer le participio o infinitivo.

Io ha surprendite les.
Io les ha surprendite.

Io va surprender les.


Io les va surprender.

In constructiones con facer, le duo positiones del pronomine suggere logicamente duo significationes distincte.

Io le face batter le.

Io le face batter; (i.e. il es ille qui batte.)

Io face batter le; (i.e. il es ille qui es battite.)

§71 In un combination de duo pronomines, le un personal e le altere reflexive, le pronomine reflexive precede.

Illa se nos monstra.

Io me lo dice.

In un combination de duo pronomines personal, le pronomine cuje relation al verbo es le plus indirecte o remote precede.

Illa me lo dice.

Illa me lo ha dicite.
Illa ha dicite me lo.

Pro dicer me lo, illa debeva telephonar.


 

In un combination de un pronomine personal simple o reflexive con un altere que es precedite per un preposition o con un objecto substantive, le pronomine simple precede.

Illa ha le tempore pro intertener se con illes.
 

Illa ha le tempore pro intertener se con su canes.

Illa ha intertenite se con illes.
Illa se ha intertenite con illes.
 

§72 Nota: Il ha nulle distinction inter formas accusative e dative del pronomines como illo que appare in alicun altere linguas. Parallel al usage anglese le idea dative es clarificate pro differentiation o emphase per le preposition a.


 

Io inviava un telegramma a mi granpatre.


 

Io lo inviava a mi granpatre.


 

Io le inviava un telegramma.

Io le lo inviava.
Io lo inviava a ille.

§73 Le placia de pronomines in le phrase non es rigidemente fixate. Le paragraphos precedente describe le norma del qual deviationes es justificate per considerationes de rhythmo o emphase.

Ille ama arachides e illa ama se.
 

Io vos crede si vos crede me.


 

---------


Relativos
---------

§74 Le RELATIVOS es que e qual. Le prime es primarimente un pronomine relative, le secunde es un adjectivo relative.

Le ultime traino que pote portar me ibi a tempore parti in cinque minutas.
 
 

Ille fuma opium, qual vitio ille ha acquirite durante le guerra.


 

§75 Le forma qual precedite per le articulo definite le es pronominal e pote esser pluralisate.

Le cavallo e le asino le qual non esseva sellate curreva a velocitate equal. (le qual = le asino)
 
 

Le cavallo e le asino le quales non esseva sellate ... (le quales = le cavallo e le asino)


 

§76 Le FUNCTIONES DE CASOS - con que e qual - es portate per le prepositiones de (pro le genitivo) e a (pro le dativo). Il ha un genitivo relative special, cuje, e un forma qui, que es usate solmente pro personas e solmente como subjecto o post un preposition.


 

Le documentos que le spia portava con se esseva multo importante


 

Le documentos con que le spia escappava esseva multo importante


 

Le documentos de que le spia habeva copias esseva multo importante


 

Le documentos cuje importantia esseva dubitose incriminava le spia


 

Le documentos del quales le spia habeva copias...


 

Le documentos, le importantia del quales esseva dubitose...


 

Le spia qui portava le documentos esseva habile


 

Le spia que le agente de policia habeva vidite portava con se le plus importante documentos


 
 

Le spia de qui le policia habeva establite le identitate...


 

Le spia cuje identitate le policia habeva establite...

Nota: In contrasto al usage anglese, il ha nulle constructiones relative sin un pronomine relative.

The tobacco you smoke is abominable:


Le tabaco que vos fuma es abominabile.

The onions you ate smell to high heaven:


Le cibollas que tu ha mangiate odora al alte celo.

§77 Pro le pronomine relative lo que, vide §21 supra.

--------------
Demonstrativos
--------------

§78 Le DEMONSTRATIVOS es adjectivos que pote esser usate como pronomines. Assi illos es capabile de assumer formas concordante con le numero e sexo de lor antecedentes. In lor selection de desinentias pronominal illos non seque le patrono del adjectivos substantivate (-e: neutre; -o: masculin o neutre; -a: feminin); in su loco illos seque le patrono del pronomines personal del tertie persona


(-e: masculin; -a: feminin; -o: neutre).

§79 Le demonstrativo de proximitate es iste; e de distantia ille.

iste homine e ille femina ...
 

ille homine e iste femina ...

iste tabula e ille libro ...
 

ille tabula e iste libro ...


 

Iste pais es libere.

Isto es un libere pais.

Iste puera odia illa.


 

Que es isto? Que es illo?


 

Ille idiota!

Istes es mi studentes.

Istas es mi filias.

Da me ille libros. Illos es le mies.
 

Iste edition es plus complete que ille duo.


 

Iste edition es plus complete que illos.


 

Un femina: - Io es una de illas qui crede que le matrimonio es sancte.


 

Un homine: - Io es uno de illes qui crede que le matrimonio es sancte.


 

Nota: Un forma collateral de ille es celle; le duo non pote esser usate in le mesme texto.



§ 55. The FUNCTIONS of these pronouns are identical with those of their English equivalents except for minor deviations mentioned below.

-----------------


Personal pronouns
-----------------

§ 56. The PERSONAL PRONOUNS in the singular are io 'I,' tu 'you (thou),' ille 'he,' illa 'she,' illo 'it.'

§ 57. The second person singular tu is the familiar form of address used with children, friends, in poetry, invocations of supernatural beings, etc. The parallel "formal" form of address is vos 'you' whose primary function is to represent the second person plural. There is no objection to extending the "formal" form to all uses it has in English.

Tu es mi amico 'You are my friend'

Vos es mi amico 'You are my friend'; note that vos is identified as a singular by amico; 'You are my friends' runs Vos es mi amicos
 
 

Note: A collateral form of illa is ella; the two should not be used in the same text.

§ 58. The third person singular distinguishes -- as in English -- masculine, feminine, and neuter forms. The distinction is not a matter of grammatical gender but of sex.
... le capro... ille es belle, or Illo es belle
'... the billy-goat... He is handsome';
 

... le femina... Illa es belle


'... the woman... She is beautiful'

... le libro... Illo es interessante


'... the book.... It is interesting'

§ 59. In the third person singular neuter there is an unstressed form il 'it' for use as a grammatical subject.

Il niva 'It snows'
Il face frigido 'It is cold'
Il es ver que callos es penose 'It is true that corns are painful'

In the last construction a change in word order, 'That corns are painful is true,' eliminates the anticipating subject 'it.' Hence the possible forms

Que callos es penose es ver or
Ver es que callos es penose or
Es ver que callos es penose.

In these forms the real subject is que callos es penose, but the use of impersonal verb forms without pronoun may also be extended to constructions of the type

non importa 'it does not matter';
face frigido 'it is cold';
etc.

---------------------------


Indefinite personal pronoun
---------------------------

§ 60. The INDEFINITE PERSONAL PRONOUN is on 'one.' It can only be used as the subject of the sentence. In all other cases uno takes its place.

On crede lo que on spera 'One believes what one hopes'

Quando on se promena in iste parco, altere promenatores collide frequentemente con uno 'When one takes a walk in this park, other walkers frequently bump into one'

The form uno can likewise serve as subject and is then synonymous with on. It is the pronominal form of the indefinite article. See above §21.

§ 61. The personal pronouns in the first and second persons plural are nos 'we' and vos 'you.' In the third person, illes, illas, illos 'they' are regular plural forms of the corresponding singulars ille, illa, illo, 'he, she, it.' The distinction of masculine, feminine, neuter is optional in the plural. As in English a single form 'they' illes may be used for all antecedents. The masculine form is used to refer to mixed antecedents:

Illes -- non solmente ille sed etiam illa -- es illac 'They -- not only he but she too -- are there.'

§ 62. In contrast to all other parts of speech, the personal pronouns show a distinction of two CASE FORMS except in the first and second persons plural. The second-case forms in the first and second persons singular are me 'me' and te 'thee (you).' In the third persons the second-case forms, le, la, lo, les, las, los 'him, her, it, them' are the second syllable of the corresponding first-case forms.


 
 

§ 63. As for the FUNCTIONS of the personal-pronoun case forms, a distinction is made between

(a) subject,
(b) object of a preposition, and
(c) object of a verb.

The first-case form is used as subject and -- in the third persons --as object of a preposition. The second-case form is used as object of a verb and -- in the first and second persons

-- as object of a preposition. To summarize all these forms in a paradigmatic survey, it may be useful to adapt a model sentence like
 

-- Io tenta impressionar te con ille 'I am trying to impress you with him' to all persons in both singular and plural.

1. io ... te ... ille 2. tu ... le ... illa 3. ille ... la ... illo 4. illa ... lo ... nos 5. illo ... nos ... vos 6. nos ... vos ... illes 7. vos ... les ... illas 8. illes ... las ... illos 9. illas ... los ... me 10. illos ... me ... te

Some of these statements are rather artificial. They are given for the sake of completeness and seem at least theoretically possible if construed as follows:

1. 'I am trying to impress you (thee) with him' (e.g.: I am trying to impress you with what I tell you about my big brother)

2. 'You (thou) are trying to impress him with her' (e.g.: You are trying to impress your brother with your beautiful fiancee)

3. 'He is trying to impress her with it' (e.g.: He is trying to impress the girl by showing her his new automobile)

4. 'She is trying to impress it with us' (e.g.: She has invited us to her concert because she wants to impress her audience with the number of her friends)

5. 'It is trying to impress us with you (pl.)' (e.g.: The government is trying to impress us, the people, with the fact that you, members of a constitutional assembly, are still allowed to convene)

6. 'We are trying to impress you (pl.) with them (masc.)' (e.g.: We are trying to impress you, who are poor friends of ours, with our wealthy fathers)

7. 'You are trying to impress them (masc.) with them (fem.)' (e.g.: You are trying to impress the boys with what you tell them about your girl friends)

8. 'They (masc.) are trying to impress them (fem.) with them' (neut.) (e.g.: The boys are trying to impress the girls with their beautiful automobiles)

9. 'They (fem.) are trying to impress them (neut.) with me' (e.g.: The girls are trying to impress their consciences with the fact that they have helped me)

10. 'They (neut.) are trying to impress me with you (thee)' (e.g.: The powers of darkness are trying to impress me with you, the all-powerful Mephistopheles).

-----------
Possessives
-----------

§ 64. The POSSESSIVES are adjectives and share with other adjectives the possibility of preceding or following the noun they qualify and of being used as pronouns and nouns. See §§ 33, 38-40 above. When they precede the noun the construction normally dispenses with an article. In this position -- i.e., before a noun and not preceded by an article -- the forms of the possessive adjectives drop their final e (except in nostre and vostre where it follows a consonant cluster).


 
 
 
 

Mi fratre e tu soror celebra lot nuptias


'My brother and your (thy) sister celebrate their wedding'

Mi fratre e le fratre tue es bon amicos 'My brother and your brother are good friends'

Mi fratre e le me es bon amicos 'My brother and yours are good friends'

Patre nostre, qui es ... 'Our Father, Who art ...'

mi matre or le matre mie or (rarely) le mie matre 'my mother'

Ille labora nocte e die pro le suos 'He works night and day for his people'

§ 65. For the third person masculine, feminine, and neuter, there is only one possessive each in the singular and plural. Where a distinction is needed, it is brought out after the following models:

Ille e illa velia tote le nocte al lecto de su (or del) moriente patre de illa 'He and she are sitting up all night at her dying father's bedside'

Mi patre e le suo (or le) de ille es amicos 'My father and his are friends'

----------


Reflexives
----------

§ 66. The REFLEXIVE pronoun in all third persons is se 'himself, herself, themselves.' In the first and second persons the second-case forms of the personal pronouns function as reflexives.


 
 

Io me marita con te, e tu te marita con me 'I get married (marry myself) to you and you get married (marry yourself) to me'

Ille se marita con illa, e illa se marita con ille

Illes se marita con illas, e illas se marita con illes

§ 67. Reflexive constructions are primarily of the type in which the object of the verb happens to be logically identical with the subject. Note that this makes reflexive constructions which in English often dispense with an object pronoun, as in I wash' in the sense of 'I wash myself.'
 

Illa se face indispensabile 'She makes herself indispensable'

Io me vide como alteros me vide 'I see myself as others see me'

§ 68. Reflexive constructions are also used to express passive ideas when there is no agent involved. 'These books are sold at Bloomingdale's' may be replaced by the translation of 'These books sell themselves at Bloomingdale's.' Note that this covers constructions of the type, 'These books sell well.'


 

Iste libros se vende al magazin de Bloomingdale

Iste libro se vende multo ben

Tal cappellos se vide frequentemente 'Such hats are often seen' or 'One often sees such hats'

§ 69. SECOND-CASE PERSONAL AND REFLEXIVE PRONOUNS (except in prepositional constructions) precede the simple tense forms of the verb but follow the participles, imperative forms, and the infinitive.

Io les surprendeva 'I surprised them'

Pro surprender les io debeva currer 'In order to surprise them I had to run'

Dirigente se verso le sol, illa precava 'Turning toward the sun, she prayed'

Io collabora con illes 'I collaborate with them'

Monstra lo a ille 'Show it to him'

§ 70. In the compound tenses which consist of an auxiliary tense form plus an infinitive or past participle, the personal or reflexive pronouns may precede the auxiliary or follow the participle or infinitive.

Io ha surprendite les or Io les ha surprendite 'I have surprised them'

Io va surprender les or Io les va surprender 'I will surprise them'

In constructions with facer 'to cause to, to make,' the two positions of the pronoun suggest logically two distinct meanings.

Io le face batter le 'I make him beat him'

Io le face batter 'I make him beat'

Io face batter le '(I make beat him) I have him beaten'

§ 71. In a combination of two pronouns, one personal and the other reflexive, the latter precedes.

Illa se nos monstra 'She shows herself to us'

Io me lo dice 'I tell (it to) myself'

In a combination of two personal pronouns that one precedes whose relation to the verb is more indirect or remote.

Illa me lo dice 'She tells (it to) me'

Illa me lo ha dicite or Illa ha dicite me lo 'She has told (it to) me'

Pro dicer me lo illa debeva telephonar 'To tell (it to) me, she had to telephone'

In a combination of one simple personal or reflexive pronoun with another preceded by a preposition or with a noun object, the simple pronoun precedes.

Illa ha le tempore pro intertener se con illes

Illa ha le tempore pro intertener se con su canes 'She has the time to amuse herself with her dogs'

Illa ha intertenite se con illes or Illa se ha intertenite con illes 'She has amused herself with them'

§ 72. Note: There is no distinction between accusative and dative forms of the pronouns like that which appears in some other languages. Parallel to English usage the dative idea is clarified for differentiation or emphasis by the preposition a.

Io inviava un telegramma a mi granpatre 'I sent a wire to my grand-father'

Io lo inviava a mi granpatre 'I sent it to my grandfather'

Io le inviava un telegramma 'I sent him a wire'

Io le lo inviava or Io lo inviava a ille 'I sent him it' or 'I sent it to him'

§ 73. The place of pronouns in the sentence is not rigidly fixed. The preceding paragraphs describe the norm from which deviations are justified by considerations of rhythm or emphasis.

Ille ama arachides e illa ama se 'He loves peanuts and she loves herself'

Io vos crede si vos crede me 'I believe you if you believe me'

---------
Relatives
---------

§ 74. The RELATIVES are que and qual. The former is primarily a relative pronoun, the latter is a relative adjective.

Le ultime traino que pote portar me ibi a tempore parti in cinque minutas 'The last train that can get me there on time will leave in five minutes'

Ille fuma opium, qual vitio ille ha acquirite durante le guerra 'He smokes opium, which vice he acquired during the war'

§ 75. The form qual preceded by the definite article le is pronominal and can be pluralized.
 

Le cavallo e le asino le qual non esseva sellate curreva a velocitate equal 'The horse and the donkey which (latter) was not saddled ran at equal speed'

Le cavallo e le asino le quales non esseva sellate... 'The horse and the donkey which were not saddled...'

§ 76. The FUNCTIONS OF CASES -- with both que and qual -- are carried by the prepositions de (for the genitive) and a (for the dative). There is a special genitive relative, cuje 'whose,' and a form qui 'who, whom' which is used only for persons and only as subject or after a preposition.

Le documentos que le spia portava con se esseva multo importante 'The documents which the spy carried with him were very important'

Le documentos con que le spia escappava esseva multo importante 'The documents with which the spy escaped were very important'

Le documentos de que le spia habeva copias esseva multo importante 'The documents of which the spy had copies were very important'

Le documentos cuje importantia esseva dubitose incriminava le spia 'The documents whose importance was dubious incriminated the spy'

Le documentos del quales le spia habeva copias... 'The documents of which the spy had copies...'

Le documentos, le importantia del quales esseva dubitose... 'The documents whose importance was dubious...'

Le spia qui portava le documentos esseva habile 'The spy who carried the documents was skillful'

Le spia que le agente de policia habeva vidite portava con se le plus importante documentos 'The spy whom the policeman had seen carried with him the most important documents'

Le spia de qui le policia habeva establite le identitate... 'The spy whose identity the police had established...'

Le spia cuje identitate le policia habeva establite...

Note: In contrast to English usage there are no relative constructions without a relative pronoun.

'The tobacco you smoke is abominable' Le tabaco que vos fuma es abominabile

'The onions you ate smell to high heaven' Le cibollas que tu ha mangiate odora al alte celo
 

§ 77. For the relative pronoun lo que 'what,' see § 21 above.

--------------
Demonstratives
--------------

§ 78. The DEMONSTRATIVES are adjectives which can be used as pronouns. Hence they are capable of assuming forms agreeing with the number and sex of their antecedents. In their choice of pronominal endings they do not fall into the pattern of substantivized adjectives (-e: neutral; -o: male or neuter; -a: female); instead they follow the pattern of personal third person pronouns (-e: male; -a: female; -o: neuter).

§ 79. The demonstrative of proximity is iste 'this'; that of remoteness ille 'that.'

iste homine e ille femina 'this man and that woman'

ille homine e iste femina 'that man and this woman'

iste tabula e ille libro 'this table and that book'

ille tabula e iste libro 'that table and this book'

Iste pais es libere 'This country is free'

Isto es un libere pais 'This is a free country'

Iste puera odia illa 'This girl hates that (one)'

Que es isto? Que es illo? 'What is this? What is that?'

ille idiota! 'That idiot!'

Istes es mi studentes 'These are my students'

Istas es mi fillas 'These are my daughters'

Da me ille libros. Illos es le mies 'Give me those books; they (those) are mine'

Iste edition es plus complete que the duo 'This edition is more complete than those two'

Iste edition es plus complete que illos 'This edition is more complete than those'

(Woman speaking) Io es una de illas qui crede que le matrimonio es sancte; 'I am one of those who believe that matrimony is sacred'

(Man speaking) Io es uno de illes qui crede... 'I am one of those who believe that matrimony is sacred'

Note: A collateral form of ille is celle; the two should not be used in the same text.





======
Verbos
======

§80 Le verbo ha un infinitivo e duo participios (passate e presente); illo ha un imperativo, e quatro tempores simple (presente, passato, futuro, conditional). Illo usa verbos auxiliar pro formar un serie complete de tempores composite como etiam le passivo. Le verbo ha nulle inflexion personal e nulle subjunctivo (sed vide §111 infra). Il ha nulle verbo auxiliar que corresponde al anglese {to do} pro uso in constructiones emphatic e interrogative. Il ha nulle formas progressive crystallisate (sed vide §94).

----------
Infinitivo
----------

§81 Le INFINITIVO termina sempre in -r con un del vocales -a, -e, -i precedente:

crear: cre-ar
vider: vid-er
audir: aud-ir

(Pro un systema verbal collateral con un distinction ulterior de infinitivos in -er e -ere, vide infra §148 nota; etiam le nota concernente participios, §97.)

§82 Concernente le formationes de infinitivos e etiam de derivatos de illos, vide §§140, 145-150, 153-154, 155, 157.

§83 Le infinitivo pote esser usate como un substantivo e in iste function illo corresponde al gerundio anglese.

le venir del estate ...
Vider es creder.
le susurrar del motor ...

Iste viagiar de un pais al altere es fatigante.

le ir e venir del clientes ...

Le faceres del formicas es interessante a observar.


 
 
 
 

Nota: Como le equivalente del substantivo o quasi-substantivo anglese in {-ing}, le infinitivo occurre con omne sortas de prepositiones in constructiones correspondente al exemplos anglese {without going: sin vader}, {by doing: per facer}, {before opening: ante aperir}, etc. Isto etiam coperi le typo {for sewing: pro/a/de suer} como in {machine for sewing}, i.e., {sewing machine: machina a/de suer}, e finalmente le patrono {of doing: a/de facer} como in {capable of doing: capabile de facer}, e {we think of doing: nos pensa a/de facer.}

Illes le condemnava sin audir su defensa.
 

Per rumper le osso, on potera forsan rectificar su gamba.


 

Post haber passate le suburbios, on pote avantiar plus rapidemente.


 

Io vole ben humiliar me ante ille usque corriger su grammatica, sed non usque pagar su debitas.


 
 
 

Le sala a attender deberea esser equipate de un machina a scriber.


 

Comencia tu studios per arder omne libros.


 

Illa es capace de perder le traino.


 

Nos pensa ir al theatro.


 

Concernente le manco de un equivalente del anglese {of} in le ultime exemplo, vide §87 infra.

§84 Separate del phrase, le infinitivo non es precedite per un preposition correspondente al anglese {to} como in {to go}, etc. - Iste {to} es un phenomeno anglese peculiar e non debe esser confundite con le uso de {to} ante un infinitivo intra un phrase complete. Hic, {to} ha un function grammatic e es requirite o omittite in conformitate con regulas grammatic specific le quales face nos dicer "I need to eat" con {to} e "I need not eat" sin {to}. - Intra un phrase le equivalente de anglese {to} ante infinitivos es de o a o pro o nihil como differentiate infra.

§85 Le preposition a es usate quando le infinitivo pare representar un objectivo post un adjectivo o un construction verbal.

Nos aspira a realisar nostre ideales.
Iste porta non es facile a aperir.
 
 
 

§86 Le preposition pro es usate quando le infinitivo pare representar un proposito como in un construction anglese con {in order to: a fin de.}

Ille venira pro reparar le fenestra.
 

Io mangia pro viver, sed quando nos ha globos de patata io vive pro mangiar.


 

§87 Un preposition non es necessari quando le infinitivo pote esser interpretate como un substantivo o como si illo occupa le placia de un substantivo.

(a) In un exemplo como "It is difficult to walk in the sand," le infinitivo es le subjecto logic e assi le equivalente de un substantivo; le enunciation es identic con "Walking in the sand is difficult." Hic le infinitivo appare sin un preposition precedente:

Il es difficile vader in le arena, o Vader in le arena es difficile.

Vide §83 supra.

(b) Quandocunque un verbo transitive es sequite per un infinitivo dependente como in


"I plan to go to the country," le idea que illo representa pote esser exprimite plus o minus lisiemente per un substantivo, como in "I plan a trip to the country :"

Io plana vader al campania.

Assi, post un verbo transitive le infinitivo dependente non es introducite per un preposition.

In van io ha tentate convincer le.


 

Il es facile rider con le ridentes e difficile plorar con le plorantes.


 
 

Il es un grande privilegio esser inter vos iste vespere.


 

Nos intende ameliorar nostre methodos de agricultura.


 

Ille diceva que su soror sperava revider nos. Illa time esser sol con le patiente.


 
 

§88 Un preposition ante le infinitivo non pote esser usate

(a) post constructiones con voler, poter, deber, soler e

(b) post constructiones con lassar, facer, etiam vider, audir e altere verbos de perception sensorial quando illos ha un objecto que es al mesme tempore le subjecto del infinitivo sequente, como in "I see him come: Io le vide venir."

Io volerea dormir, sed illa debe dansar.
Illa crede que illa pote cantar.
Le matre faceva le doctor venir.
Le matre faceva venir le doctor.
Io senti le nausea montar.
Io audi le venir.
Io le audi venir.
 
 
 
 
 
 
 
 

Nota: In le enunciation, Io face le studente acceptar mi consilio,


le substantivos pote naturalmente esser reimplaciate per pronomines pro render le forma plus simple,
Io le face acceptar lo.

Logicamente le secunde enunciation debe esser un base pro le duo assertiones,


Io le face acceptar, e

Io face acceptar lo: (i.e., Io fortia gente generalmente a acceptar lo.)

De facto le formas "Io le face acceptar," e "Io face acceptar lo" es correcte, ben que le secunde apparerea in anglese non como "I make accept it," sed como "I have it accepted," o "I cause it to be accepted." Exemplos similar es:

Illa me faceva vender le can.


Illa faceva vender le can.
Io videva le infantes occider le ave.
Io les videva occider lo.
Io videva occider lo.
 
 
 
 
 
 
 

§89 Le preposition neutre usate con le infinitivo es de.

Io es felice de revider vos.
Le necessitate de ganiar plus es clar.

Ille se effortia de mitter le motor in motion.


 
 
 
 

§90 Nota: Constructiones anglese del typo "I want him to come" pote solmente esser rendite como "I want that he come:"

Io vole que ille veni.

Constructiones anglese como per exemplo "I had the pleasure of seeing her" es sempre rendite como "I had the pleasure to see her:"


Io habeva le placer de vider la.

§91 LE INFINITIVO ES USATE pro exprimer ordines general, prohibitiones, etc.

Non fumar!
Non sputar super le solo!
Tener se al dextra!

§92 Le infinitivo es usate post particulas interrogative in accordo con le modello anglese, "I don't know what to do."

Io non sape que facer.
Il es difficile decider se ubi vader.
Que creder nunc?
Nos non sapeva qual pisce prender primo.
 
 
 
 
 

-------------------


Participio presente
-------------------

§93 Le PARTICIPIO PRESENTE termina in -nte que es addite al infinitivo minus su -r final, con le stipulation que un -i precedente se cambia a -ie.

crear: cre-ante
vider: vid-ente
audir: aud-iente

Nota: Le participios presente sequente ha -iente como le forma preferite ben que le infinitivos correspondente termina in -er: capiente e omne le compositos de -cipente (incipiente, etc.), faciente e omne le compositos in -ficiente (deficiente, etc.), omne le compositos de -jiciente (injiciente, etc.), sapiente, e omne le compositos de -spiciente (inspiciente, etc.). - Proque le suffixo -antia e su variantes -entia, -ientia (vide §152) es derivate ab formas de participio presente, lor connexion con verbos es parallel al formation de participios presente. Cata verbo con un participio presente in -iente rende un substantivo in -ientia, etc.

§94 Le participio presente es un adjectivo e como un tal ha omne le characteristicas de altere adjectivos. Vide §§32-39, 41 supra e 152 infra.

Nota: Le participio presente ha nulle function in le paradigma verbal, nam il ha nulle forma progressive crystallisate correspondente al anglese "I am buying, hoping," etc. Sed expressiones como "A dead dog cannot be living" pote naturalmente esser traducite litteralmente si illos ha senso.

Un can morte non pote esser vivente.

Le climate de Alaska va deveniente plus benigne.


 
 

Minnehaha significa "aqua ridente."


 

Transversante le oceano, io habeva un placente aventura.


 

Duo passantes videva le accidente.


 

Essente surveliate per le policia, ille non osava mover se.


 

------------------


Participio passate
------------------

§95 Le PARTICIPIO PASSATE termina in -te que es addite al infinitivo minus su -r final, con le stipulation que un precedente -e se cambia a -i.

crear: cre-ate
vider: vid-ite
audir: aud-ite

Nota: Le participios passate es accentuate regularmente super le vocal ante le ultime consonante. Concernente un altere systema de accento collateral, vide nota-pede a §148 infra.

§96 Como in anglese, le participio passate es usate in tempores composite passate e in le passivo. Vide §§105-106, 112-113 infra. Illo es etiam un adjectivo e como un tal ha omne le characteristicas de altere adjectivos. Illo occurre etiam como un participio absolute.

Le pluvia, impellite per le vento, entra trans le fenestra rumpite.


 

Io es fatigate.

Le inviata de Valhalla clama le animas del occiditos.
 

Impellite per le vento, le pluvia entra in le fenestra.

§97 Nota: Il ha numeros considerabile de adjectivos verbal del typo fisse, docte, benedicte, etc. pertinente al verbos finder, docer, benedicer, etc. Lor signification es identic con illo del participios passate normal findite, docite, benedicite, etc. in uso adjectival. Adjectivos verbal de iste typo pote servir como participios passate in omne le functiones inclusive illo de formar tempores composite del passato. Le regula que coperi iste puncto es le sequente: Cata verbo que ha un thema special contracte (= irregular) de derivation listate in le Dictionario pote formar un participio passate collateral per adder le desinentia -e a ille thema contracte. Vide etiam §152, le ultime puncto.

Ille es absorbite in su labor.


Ille es absorpte in su labor.
Ille ha assumite le nomine de su femina.
Ille ha assumpte le nomine de su femina.
 
 
 

In le campania on non se senti subjicite al haste del vita moderne.

In le campania on non se senti subjecte al haste del vita moderne.

§98 Le FORMAS TEMPORAL ha nulle inflexion personal e require generalmente un subjecto exprimite.

----------------
Tempore presente
----------------

§99 Le TEMPORE PRESENTE es formate del infinitivo per omitter le -r final. Illo es accentuate in conformitate con le regulas providite in §10.

crear: Io (tu, etc.) crea.
vider: Io (tu, etc.) vide.
audir: Io (tu, etc.) audi.

§100 Le tempore presente functiona naturalmente como le PRESENTE UNIVERSAL. Illo se extende a in le futuro plus liberemente que es possibile in anglese, specialmente quando le construction contine un adverbio inambigue de tempore.

Deo ama le homines.

Io non sape lo que es le nomine de iste animal.


 

Iste vespere io recipe mi canetto.


 

§101 Le verbos haber, esser, e vader ha un forma simplificate de tempore presente que consiste del prime syllaba del infinitivo: ha, es, va.


 

Proque io ha un terribile mal de capite, il es necessari que io va al doctor.


 
 

In le caso de esser, un forma plural distincte optional, son, es disponibile.

---------------
Tempore passate
---------------

§102 Le TEMPORE PASSATE es formate del infinitivo per omitter le -r final e adder le desinentia temporal -va.

crear: Io (tu, etc.) creava. vider: Io (tu, etc.) videva. audir: Io (tu, etc.) audiva.

§103 Le functiones del tempore passate es le mesme como in anglese. Nota specialmente su uso in constructiones del typo, "If he was (were) here, I might feel better :"

Si ille esseva hic, io poterea sentir me melio.

Heri nos voleva vider le Mercator de Venetia, sed nos non poteva obtener billetes, e tunc nos videva le Princessa del Czardas.

Si vos cognosceva iste operetta, vos comprenderea que io prefere Kalman a Shakespeare.

§104 Pro esser, un passato irregular optional era es disponibile.

§105 Le TEMPORES COMPOSITE DEL PASSATO (presente perfecte e passato perfecte) es formate como in anglese per le presente e passato del verbo auxiliar haber e le participio passate.

-------------------------


Tempore presente perfecte
-------------------------

crear: Io (tu, etc.) ha create. vider: Io (tu, etc.) ha vidite. audir: Io (tu, etc.) ha audite.

------------------------
Tempore passato perfecte
------------------------

crear: Io (tu, etc.) habeva create. vider: Io (tu, etc.) habeva vidite. audir: Io (tu, etc.) habeva audite.

§106 Le functiones del tempores composite passate coperi omne le functiones del formas anglese correspondente. Le presente perfecte non es tanto restricte como in anglese e es synonyme con le passato simple.
Su Majestate ha perdite su capite.

Ludovico Dece-Sex ha perdite su capite.


Ludovico Dece-Sex perdeva su capite.

-------------


Tempore futur
-------------

§107 Le FUTURO es formate del infinitivo per adder le desinentia accentuate -a, non distinguite per un marca de accento.

crear: Io (tu, etc.) creara. vider: Io (tu, etc.) videra. audir: Io (tu, etc.) audira.

-----------


Conditional
-----------

Le CONDITIONAL es formate del infinitivo per adder le desinentia -ea accentuate super le -e, sed non distinguite per un marca de accento.

crear: Io (tu, etc.) crearea.
vider: Io (tu, etc.) viderea.
audir: Io (tu, etc.) audirea.

§108 Le functiones del futuro e conditional non differe del usage anglese.

Si ille attende assatis longe, ille habera un barba.
 

Si ille attende assatis longe, ille va haber un barba.


 

Si illa habeva quatro rotas, illa esserea un omnibus.

Si illa habeva quatro rotas, illa velle esser un omnibus.

Si io esseva un avetto, io volarea a te. Si io esseva un avetto, io velle volar a te.

Nota: Futuro e conditional ambes ha formas composite collateral consistente del infinitivo con le verbos auxiliar va e velle, respectivemente.
 
 

§109 Constructiones verbal plus complexe - si on vole appellar los tempores o non - pote liberemente esser formate per le materia discutite supra.

Nos haberea potite venir.
Ille habera finite scriber.
 
 
 

----------


Imperativo
----------

§110 Le IMPERATIVO es identic con le presente, sed in general illo usa nulle pronomines.

Ama tu vicino como te mesme!
Aperi le porta!
Reguarda hic!     

Como in anglese, le pronomine occurre occasionalmente con le imperativo.

Face tu lo que io commanda.
 
 
 
 

§111 Le functiones del imperativo pote naturalmente esser assumite per un tempore presente emphatic.

Tu veni hic immediatemente!
 

Pro le uso del infinitivo con valor imperative, vide §91 supra. Le construction elliptic con 'Que ... [Io vole que ...]' es possibile con omne le personas e servi in particular a exprimer le imperativo del prime persona plural.

Que ille veni!
Que nos parti!

Le parola sia in le dictionario pote esser interpretate como un conjunction o como un subjunctivo exceptional de esser. Appercipite in le secunde senso, illo entra in constructiones de valor imperative.

Io ama lilios del valles, sia in le campo, sia in un vaso.
 

Le juvene maritos sia felice!


Sia gentil e face me ille favor.
 
 
 

-------
Passivo


-------

§112 Le verbo auxiliar del PASSIVO es esser. Le formas temporal de iste verbo auxiliar es completemente coperite per le discussion precedente del conjugation verbal. Le sequente summario de iste formas pote esser trovate conveniente.

--------------------------
tempores simple de 'esser'
--------------------------
io es ...
io esseva ... (= era)
io essera ... (= va esser)
io esserea ... (= velle esser)

----------------------------


tempores perfecte de 'esser'
----------------------------
io ha essite ...
io habeva essite ...
io habera essite ... (= va haber essite)
io haberea essite ... (= velle haber essite)

Le formas passive complete consiste del verbo auxiliar esser sequite per un participio passate.

-----------------------
tempores simple passive
(esser (simple) + pp)
-----------------------
Ille es surveliate per le policia.
Ille esseva surveliate per le policia. (= era)
Ille essera surveliate per le policia. (= va esser)
Ille esserea surveliate per le policia. (= velle esser)

--------------------------------


tempores perfecte passive (esser
(perfecte) + pp)
--------------------------------
Ille ha essite surveliate per le policia.

Ille habeva essite surveliate per le policia.

Ille habera essite surveliate per le policia. (= va haber essite)

Ille haberea essite surveliate per le policia. (= velle haber essite)


 
 
 
 
 
 
 
 

§113 Le infinitivos passive e participios passive similarmente se compone del infinitivo e participio del verbo auxiliar con le participio passate del verbo principal que seque:


esser surveliate [infinitivo passive] essente surveliate [participio presente passive] essite surveliate [participio passate passive]

Nota que le passivo sol non pote esser distinguite de un forma de esser con un adjectivo participial.


 

Io es maritate pote significar "Io es maritate (action/passivo)" e "Io es maritate (condition/ adjectivo)."

§114 Le functiones del passivo es le mesme como in anglese. Nota, totevia, le uso del reflexivo in loco de un passivo anglese. Vide §68 supra. De plus un passivo anglese pote sovente esser rendite per un construction impersonal con on, como in
 

On non nos ama hic: Nos non es amate hic.



====
VERB
====

§ 80. The verb has an infinitive and two participles (past and present); it has an imperative; and it has four simple tenses (present, past, future, conditional). It uses auxiliaries to form a full set of compound tenses as well as the passive. It has no personal inflection and no subjunctive (but see § 111 below). There is no auxiliary corresponding to English 'to do' for use in emphatic and interrogative constructions. There are no crystallized progressive forms (but see § 94 below).

----------
Infinitive
----------

§ 81. The INFINITIVE ends always in -r with one of the vowels a, e, i preceding*

crear 'to create'
vider 'to see'
audit 'to hear'

* For a collateral verbal system with a further distinction of infinitives in -r and -re after -e-, see below § 148 note; also the note on participles, § 97.

§ 82. On the formation of infinitives as well as of derivatives from them, see §§ 140, 145-150, 153-155, 157.

§ 83. The infinitive can be used as a noun and as such it corresponds to the English gerund.


 

le venir del estate 'the coming of summer'


Vider es creder 'Seeing is believing'
le susurrar del motor 'the droning of the motor'

Iste viagiar de un pais al altere es fatigante 'This traveling from one country to another is fatiguing'

le ir e venir del clientes... 'the coming and going of customers'

Le faceres del formicas es interessante a observar 'The doings of ants are interesting to watch'

Note: As the equivalent of the English noun or quasi-noun in -ing, the infinitive occurs with all sorts of prepositions in constructions corresponding to the English examples 'without going, by doing, before opening, etc.' This also covers the type 'for sewing' as in 'machine for sewing,' i.e., 'sewing machine,' and finally the pattern 'of doing' as in 'capable of doing' and 'we think of doing. ...'
 
 
 
 

Illes le condemnava sin audir su defensa 'They condemned him without listening to his defense'

Per rumper le osso on potera forsan rectificar su gamba 'By breaking the bone one may perhaps be able to straighten his leg'

Post haber passate le suburbios on pote avantiar plus rapidemente 'After having passed the suburbs one can get ahead faster'

Io vole ben humiliar me ante ille usque corriger su grammatica sed non usque pagar su debitas 'I am willing to humiliate myself before him to (the point of) correcting his grammar but not to (the point of) paying his debts'

Le sala a attender deberea esser equipate de un machina a scriber 'The waiting room ought to be equipped with a typewriter'

Comencia tu studios per arder omne libros 'Begin your studies by burning all books'

Illa es capace de perder le traino 'She is capable of missing the train'

Nos pensa ir al theatro 'We are thinking of going to the theater'

On the lack of an equivalent of the English 'of' in the last example, see § 87 below.


 

§ 84. Detached from the sentence the infinitive is not preceded by a preposition corresponding to the English 'to' as in 'to go,' etc. -- This 'to' is a peculiarly English phenomenon and must not be confused with the use of 'to' before an infinitive within a complete sentence. Here 'to' has a grammatical function and is required or omitted in accordance with specific grammatical rules which make us say 'I need to eat' with 'to' and 'I need not eat' without 'to.'--Within a sentence the equivalent of English 'to' before the infinitive is de or a or pro or nothing as differentiated below.

§ 85. The preposition a is used when the infinitive seems to represent a goal either after an adjective or a verbal construction.

Nos aspira a realisar nostre ideales 'We strive to realize our ideals'

Iste porta non es facile a aperir 'This door is not easy to open'

§ 86. The preposition pro is used when the infinitive seems to represent a purpose as in an English construction with 'in order to.'


 

Ille venira pro reparar le fenestra 'He came (in order) to repair the window'

Io mangia pro viver, sed quando nos ha globos de patata io vive pro mangiar 'I eat to live but when we have potato dumplings I live to eat'

§ 87. A preposition need not be used when the infinitive can be construed as a noun or as occupying the place of a noun.


 

(a) In an example like, 'It is difficult to walk in the sand,' the infinitive is the logical subject and hence the equivalent of a noun; the statement is identical with 'Walking in the sand is difficult.' Here the infinitive appears without a preceding preposition:

Il es difficile vader in le arena or Vader in le arena es difficile.

See § 83 above.

(b) Whenever a transitive verb is followed by a dependent infinitive as in 'I plan to go to the country,' the idea it represents can be expressed more or less smoothly by a noun, as in 'I plan a trip to the country'
 

Io plana vader al campania.

Hence after a transitive verb the dependent infinitive is not introduced by a preposition.
 

In van io ha tentate convincer le 'In vain have I tried to convince him'

Il es facile rider con le ridentes e difficile plorar con le plorantes 'It is easy to laugh with the laughing and hard to weep with the weeping'

Il es un grande privilegio esser inter vos iste vespere 'It is a great privilege to be with you tonight'

Nos intende ameliorar nostre methodos de agricultura 'We intend to improve our agricultural methods'

Ille diceva que su soror sperava revider nos 'He said that his sister hoped to see us again' Illa time esser sol con le patiente 'She is afraid of being alone with the patient'

§ 88. A preposition before the infinitive cannot be used

(a) after constructions with voler, poter, deber, soler and

(b) after constructions with lassar, facer, also vider, audir and other verbs of sense perception when they have an object which is at the same time the subject of the following infinitive, as in 'I see him come.'
 

Io volerea dormir sed illa debe dansar 'I would (want to) sleep but she must dance'

Illa crede que illa pote cantar 'She thinks that she can sing'

Le matre faceva le doctor venir or Le matre faceva venir le doctor 'The mother had (made) the doctor come'

Io senti le nausea montar 'I feel the nausea rise'

Io audi le venir or Io le audi venir 'I hear him come (coming)'

Note: In the statement, Io face le studente acceptar mi consilio 'I make the student accept my advice,' the nouns can naturally be replaced by pronouns to yield the simpler form, Io le face acceptar lo 'I make him accept it.'
 

Logically the latter statement ought to be a basis for the two assertions, 'I make him accept' (i.e., I force him to accept) and

'I make accept it' (i.e., I force people in general to accept it).

Actually the forms Io le face acceptar and Io face acceptar lo are correct, though the second would not appear in English as 'I make accept it' but as 'I have it accepted' or 'I cause it to be accepted.' Similar examples are:

Illa me faceva vender le can 'She made me sell the dog'

Illa faceva vender le can 'She had the dog sold'

Io videva le infantes occider le ave 'I saw the children kill the bird'

Io les videva occider lo 'I saw them kill it'

Io videva occider lo 'I saw it being killed'
 

§ 89. The neutral preposition used with the infinitive is de.

Io es felice de revider vos 'I am happy to see you again'

Le necessitate de ganiar plus es clar 'The need to earn more is clear'

Ille se effortia de mitter le motor in motion 'He tries hard to start the motor'

§ 90. Note: English constructions of the type, 'I want him to come' can only be rendered as 'I want that he come.'

Io vole que ille veni.

English constructions such as 'I had the pleasure of seeing her' are always rendered as 'I had the pleasure to see her':


Io habeva le placer de vider la.

§ 91. THE INFINITIVE IS USED to express general orders, prohibitions, etc.

Non fumar! 'Don't smoke!, No smoking!' Non sputar super le solo! 'Don't spit on the floor!' Tener se al dextra! 'Keep to the right!'

§ 92. The infinitive is used after interrogative particles in accordance with the English model, 'I don't know what to do.'

Io non sape que facer.

Il es difficile decider se ubi vader 'It is difficult to decide where to go'

Que creder nunc? 'What are we to believe now?'

Nos non sapeva qual pisce prender primo 'We did not know what fish to catch first'

------------------
Present participle
------------------

§ 93. The PRESENT PARTICIPLE ends in -nte which is added to the infinitive less its final -r, with the proviso that a preceding -i- changes to -ie-.

crear: creante 'to create: creating' vider: vidente 'to see: seeing' audit: audiente 'to hear: hearing'

Note: The following present participles have -iente as the preferred form although the corresponding infinitives end in -er: capiente and all compounds of -cipiente (incipiente, etc.), faciente and all compounds in -ficiente (deficiente, etc.), all compounds of -jiciente (injiciente, etc.), sapiente, and all compounds of -spiciente (inspiciente, etc.).- Since the suffix -antia and its variants -entia, -ientia (see § 152) are derived from present-participle forms, their connection with verbs runs parallel to the formation of present participles. Every verb with a present participle in -iente yields a noun in -ientia, etc.

§ 94. The present participle is an adjective and as such shares all the characteristics of other adjectives. See §§ 32-39, 41 above and § 152 below.

Note: The present participle has no function in the verbal paradigm, for there is no crystallized progressive corresponding to English 'I am buying, hoping, etc.' But phrases like 'A dead dog cannot be living' may of course be translated literally in so far as they make sense.

Un can morte non pote esser vivente

Le climate de Alaska va deveniente plus benigne 'The climate of Alaska keeps (or goes on or is) getting milder'

Minnehaha significa "aqua ridente" 'Minnehaha means "laughing water" '

Transversante le oceano, io habeva un placente aventura 'Crossing the ocean I had a pleasant (pleasing) adventure'

Duo passantes videva le accidente 'Two passers-by (passing ones) saw the accident'

Essente surveliate per le policia, ille non osava mover se 'Being watched by the police, he did not dare to move'

---------------
Past participle
---------------

§ 95. The PAST PARTICIPLE ends in -te which is added to the infinitive less its final -r, with the proviso that a preceding -e- changes to -i-.

crear: create 'to create: created' vider: vidite 'to see: seen' audir: audite 'to hear: heard'
 

Note: Past participles are stressed regularly on the vowel before the last consonant. On a collateral stress system, see footnote to § 148 below.

§ 96. As in English the past participle is used in past compound tenses and in the passive. See §§ 105-106, 112-113 below. It is also an adjective and as such shares all the characteristics of other adjectives. Finally it occurs as an absolute participle.

Le pluvia impellite per le vento entra trans le fenestra rumpite 'The rain driven by the wind comes in through the broken window'

Io es fatigate 'I am tired (fatigued)'

Le inviata de Valhalla clama le animas del occiditos 'The envoy of Valhalla calls the souls of the slain'

Impellite per le vento, le pluvia entra in le fenestra

§ 97 Note: There are considerable numbers of verbal adjectives of the type fisse 'split,' docte 'learned,' benedicte 'blessed,' etc. belonging to the verbs finder, docer, benedicter, etc. Their meaning is identical with that of the normal past participles findite, docite, benedicite, etc. in adjectival use. Verbal adjectives of this type may be made to serve as past participles in all functions inclusive of that of forming past compound tenses. The rule covering this point is as follows: Every verb which has a special contracted ( = irregular) deriving stem listed in the Dictionary can form a collateral past participle by adding the ending -e to that contracted stem. See also § 152, last unit.

Ille es absorbite in su labor or Ille es absorpte in su labor 'He is absorbed in his work'

Ille ha assumite le nomine de su femina or Ille ha assumpte le nomine de su femina 'He has assumed the name of his wife'

In le campania on non se senti subjicite al haste del vita moderne or In le campania on non se senti subjecte al haste del vita moderne 'In the country one does not feel subjected to the hurry of modern life'

§ 98. The TENSE FORMS have no personal inflection and require generally an expressed subject.

-------------
Present tense
-------------

§ 99. The PRESENT TENSE is formed from the infinitive by dropping the final -r. It is stressed in accordance with the rules given in § 10.

io, tu, etc. crea, vide, audi 'I, you, etc. create, see, listen (hear)'
 

§ 100. The present tense functions naturally as the "UNIVERSAL PRESENT." It extends more freely into the future than is possible in English, especially when the construction contains an unambiguous adverb of time.

Deo ama le homines 'God loves men'

Io non sape lo que es le nomine de iste animal 'I don't know what the name of this animal is'

Iste vespere io recipe mi canetto 'Tonight I am going to get my puppy'

§ 101. The verbs haber 'to have', esser 'to be', and vader 'to go' have a simplified present-tense form which consists of the fist syllable of the infinitive: ha, es, va.

Proque io ha un terribile mal de capite il es necessari que io va al doctor 'Because I have a terrible headache it is necessary that I go to the doctor'

In the case of esser, a distinct optional plural form son is available.

----------
Past tense
----------

§ 102. The PAST TENSE is formed from the infinitive by dropping the final -r and adding the tense ending -va.

io, tu, etc. creava, videva, audiva 'I, you, etc. created, saw, heard (listened)'

§ 103. The functions of the past tense are the same as in English. Note especially its use in constructions of the type, 'If he was (were) here, I might feel better.'

Heri nos voleva vider le Mercator de Venetia sed nos non poteva obtener billetes e tunc nos videva le Princessa del Czardas. Si vos cognosceva iste operetta vos comprenderea que io prefere Kalman a Shakespeare. 'Yesterday we wanted to see the Merchant of Venice but we couldn't get tickets and so we saw the Czardas Princess. If you knew this operetta you would understand that I prefer Kalman to Shakespeare.'

§ 104. For esser 'to be' an optional irregular past era 'was, were' is available.

§ 105. The COMPOUND TENSES OF THE PAST (perfect and pluperfect) are formed as in English by means of the present and past of an auxiliary verb (haber 'to have) and the past participle.
 
 
 
 

io, tu, etc. ha create, vidite, audite 'I, you, etc. have created, seen, heard'


 
 
 
 

io, tu, etc. habeva create, vidite, audite 'I, you, etc. had created, seen, heard (listened)


 

§ 106. The functions of the past compound tenses cover all functions of the corresponding English forms. The perfect is not as restricted as is English and is synonymous with the simple past. Su Majestate ha perdite su capite 'His Majesty has lost his head'

Ludovico Dece-Sex ha perdite su capite 'Louis XVI lost his head'

------
Future


------

§ 107. The FUTURE is formed from the infinitive by adding the stressed ending -a, not distinguished by an accent mark.

io, tu, etc. creara, videra, audira 'I, you, etc. will create, see, hear (listen)'

-----------


Conditional
-----------

The CONDITIONAL is formed from the infinitive by adding the ending -ea with stress on the -e-, not distinguished by an accent mark.

io, tu, etc. crearea, viderea, audirea 'I, you, etc. would create, see, hear (listen)'
 

§ 108. The functions of the future and conditional do not differ from English usage.

Si ille attende assatis longe, ille habera un barba 'If he waits long enough, he will have a beard'

Si illa habeva quatro rotas, illa esserea un omnibus. 'If she had four wheels, she would be an omnibus'

Si io esseva un avetto, io volarea a te. 'If I were a little bird, I would fly to you'

Note: Both future and conditional have collateral compound forms consisting of the infinitive with the auxiliaries va and velle respectively.

Si ille attende assatis longe, ille va haber un barba

Si illa habeva quatro rotas, illa velle esser un omnibus

Si io esseva un avetto, io velle volar a te

§ 109. More complex verbal constructions -- whether one wishes to call them tenses or not -- can freely be formed by means of the material discussed above.

Nos haberea potite venir 'We would have been able to come'

Ille habera finite scriber 'He will have finished writing'

----------
Imperative
----------

§ 110. The IMPERATIVE is identical with the present but as a rule it uses no pronouns.

Ama tu vicino como te mesme! 'Love thy neighbor as thyself!'

Aperi le porta! 'Open the door!'

Reguarda hic! 'Look here!'

As in English the pronoun occurs occasionally with the imperative.

Face tu lo que io commands 'Do you what I order (you to do)'

§ 111. The functions of the imperative can of course be taken over by an emphatic present tense.

Tu veni hic immediatemente! 'You come here right away!'

For the use of the infinitive with imperative value, see § 91 above. The elliptic construction with que... '(I wish) that...' is possible with all persons and serves in particular to express the imperative of the first person plural.

Que ille veni! 'Let him come!, May he come!'
Que nos parti! 'Let's go!'

The dictionary word sia 'be (it)' may be construed as a conjunction or as an exceptional subjunctive of esser. Taken in the latter sense, it enters into constructions of imperative value.

Io ama lilios del valles, sia in le campo, sia in un vaso 'I love lilies of the valley, be it in the open, be it in a vase'

Le juvene maritos sia felice! '(May) The young couple be happy!'

Sia gentile face me ille favor 'Be nice and do me that favor'

-------
Passive


-------

§ 112. The PASSIVE auxiliary is esser 'to be.' The tense forms of this auxiliary are fully covered by the foregoing discussion of the verbal conjugation. The following summary of them may be found convenient.


 
 
 
io etc. es io essera or io va

esser


'I am,' etc. 'I will be'

io esseva or io era io esserea or io

velle esser

'I was' 'I would be'


io ha essite io habera essite or

io va haber essite

'I have been' 'I will have been'

io habeva essite io haberea essite

or io velle haber

essite


'I had been' 'I would have been'

The full passive forms consist of the

auxiliary with a following past

participle.

Ille es surveliate per le policia 'He is

(being) watched by the police'

Ille esseva surveliate per le policia

 
 
 


 

 

Ille ha essite surveliate per le policia



Ille habeva essite surveliate per le

policia


Ille essera surveliate per le policia

Ille va esser surveliate per le policia

Ille esserea surveliate per le policia

Ille velle esser surveliate per le

policia

Ille habera essite surveliate per le



policia

Ille va haber essite surveliate per le

policia

Ille haberea essite surveliate per le



policia

Ille velle haber essite surveliate per

le policia

§ 113. The passive infinitives and

participles are similarly composed of

the infinitive and participles of the

auxiliary with the past participle of

the main verb following.

esser surveliate 'to be watched'

essente surveliate 'being watched'

essite surveliate 'been watched'

Note that the passive as such cannot be

distinguished from a form of esser 'to

be' with a participial adjective.

Io es maritate may mean 'I am being

married' and 'I am married.'

§ 114. The functions of the passive are

the same as in English. Note, however,

the use of the reflexive in lieu of an

English passive. See § 68 above.

Furthermore an English passive may often

be rendered by an impersonal

construction with on 'one,' as in

On non nos ama hic 'We are not liked

around here (One does not like us

here).'




Share with your friends:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


The database is protected by copyright ©dentisty.org 2019
send message

    Main page